W przeddzień kolejnej rocznicy Święta Niepodległości warto przypomnieć, jak i kiedy kształtowała się świadomość walki o Niepodległą Polskę. Bo nie przyszła ona sama, została organicznie wypracowana przez wiele lat w takich miejscowościach, jak Babice, Krzywcza czy Reczpol. Gdzie istniała organizacja Strzelecka, a wcześnie inne organizacje paramilitarne. Ale od początku.
Jeszcze przed I wojna światową, Bronisław Prugar [Późniejszy generał Bronisław Prugar –Ketling], jako student prawa, przyjeżdżał do Babic, gdzie czasowo między egzaminami przebywał u stryja ks. Wojciecha Prugara. Włączył się on do prac społeczno - patriotycznych w miasteczku, amatorskiego zespołu teatralnego, organizacji rocznic narodowych itp. Założył też z chłopców w wieku szkolnym Drużynę Bartoszową.
Na zdjęciu członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej na tle sikawki konnej
z ks. Wojciechem Prugarem i Bronisławem Prugarem drugi od lewej
29 listopada 1913 r. [W rocznicę wybuchu Powstania Listopadowego], powstało w Babicach Gniazdo Sokole. Tak to wydarzenie relacjonuje gazeta Ziemia Przemyska:
Babice nad Sanem 2/12 1913. (Kor. wł. – Kronika własna).
W sobotę dnia 29 listopada, odbyło się w naszem miasteczku uroczyste otwarcie gniazda sokolego połączone z obchodem 83 letniej rocznicy powstania z r. 1830.
Na uroczystość przybyli delegaci z sąsiednich gniazd sokolich jak: z Przemyśla, Krzywczy i Dubiecka, telegramy z życzeniami pomyślnego rozwoju, przesłał Najprz. ks. Biskup Bandurski, Związek sokoli Lwów, Okręg czwarty PrzemyśI, Związek wojsk polskich w Ameryce i t. d.
O godz. 10 rano odprawił miejscowy proboszcz ks. Wojciech Prugar solenne nabożeństwo, w czasie którego wygłosił piękne kazanie na temat zadań i celów organizacji wojskowych polskich, znany przyjaciel Sokoła ks. dr Stefan Momidłowski z Przemyśla. Po nabożeństwie odbyło się poświęcenie sokolni i ćwiczenia stałych drużyn sokol., w których wielką sprawność wykazał oddział konny drużyny w Babicach przy zrywaniu kokard. Pamiętny dla nas dzień ten zakończył uroczysty wieczorek, w którego program weszło:
1) Słowo wstępne ,,0 tworzącej się armii polskiej” wygłoszone przez prezesa dha Stanisława Radomyskiego,
2) Deklamacja: "Wywóz więźnia" Orłowskiego,
3) Za sztandarem! obrazek dram. J. S., odegrany przez miejscowych amatorów.
Z zadowoleniem przyznać muszę, że uroczystość ta wzbudziła wielkie zainteresowanie wśród ludności wiejskiej, która dość licznie zebrała się w kościele parafialnym, jakkolwiek był to dzień powszedni i roboczy.
Ciekawe fakty, które świadczą o wielkim zaangażowaniu i współpracy wielu środowisk. Na uwagę zasługuje fakt, że w tym czasie Gniazda Skole istniały już w Krzywczy i Dubiecku oraz wsparcie prominentnych osób i organizacji z kraju i zza granicy dla nowo powstałej organizacji w Babicach.
Honorata Koszil z d. Madejowska
Prawdopodobnie Drużyna Bartoszowa założona przez Bronisława Prugara została przekształcona w Gniazdo Sokole, ale być może funkcjonowała osobno. Tak o tym wspomina mieszkanka Babic Honorata Koszil z d. Madejowska: (…) Znów było już większe Towarzystwo. Tu już weszli: babicki dziedzic[Stanisław Radomyski] z praktykantem Maślanką., kierownik szkoły Łopatka, panienki też należały, nosiliśmy nazwy druhowie i druhny. Urządzaliśmy różne manifestacje na rzecz Polski, gdyż było to pod zaborem austriackim, wolno było się organizować. Sokół zreorganizował się w 1914 r. na Legiony. Jeszcze, co do komórki Legionów Polskich to sercem i mózgiem był p. Radomyski [Stanisław Radomyski- właściciel Babic] obywatel ziemski w Babicach, jako oficer wojsk polskich, był wielkim patriotą i demokratą, również bardzo hojny, gdy zarządził ćwiczenie, przeważnie w lasach, to za nim szedł furgon z beczką piwa, kiełbasą no i coś na rozgrzewkę. O chlebie już się nie mówi. Tak przygotowywał swoje wojsko, jak zaszła potrzeba wyprowadził na tą wojnę, poprzedzoną wielką uroczystością.
Była zamówiona msza święta, którą odprawił nasz proboszcz Prugar. Do mszy służył p. Radomyski i kierownik szkoły. Radomyski w kontuszu szlacheckim, podczas ewangelii reprezentowali szablę na znak, jak będą bronić ojczyzny. Po nabożeństwie wyszła procesja z kościoła, lecz już bez księdza proboszcza, udała się na Babicką górę, tam gdzie przedtem zafundował p. Radomyski Krzyż, który jeszcze do dziś tam stoi, na pamiątkę Konstytucji 3 Maja. Tam wygłosił mowę patriotyczną, aż ludzie popłakali się, po tych ceremoniach, wyjechali zdobywać Polskę. A, czy sam w nim brał udział nie wiadomo. Może tylko wyprowadził do koncentracji, bo w 1915 roku już był w Babicach, a w 1918 roku zachorował na hiszpankę, która wtedy zebrała wielki plon i umarł (…).
Gdy wybuchła wojna pierwsza światowa, nasza drużyna wynosiła około 20 osób. Komendantem został wspomniany wyżej dziedzic Radomyski. Na wyprawę gromadziliśmy się my dziewczęta na folwarku, szyłyśmy tam wyposażenie, jak na wojnę; plecaki, chlebaki itp. Z całym ekwipunkiem, wyruszyli na wojnę jako legioniści. W niedługim czasie przyszły zawiadomienia, że dwóch poległo, druh T. i druh D.
A końcem wojny 11 listopada 1918 r. wydarta została przez wiele środowisk Niepodległość, ale praca organiczna się nie skończyła. W takich miejscowościach jak: Babice, Krzywcza Reczpol czy Dubiecko istniały organizacje strzeleckie, które przygotowywały młodzież do walki o obronę niepodległości. O Strzelcach na terenie naszej gminy wiemy stosunkowo niewiele, ale może kiedyś znajdą się relacje na ten temat. Gdy trzeba było bronić suwerenności oni też nie wahali się stanąć w jej obronie.
Babicka Drużyna Strzelecka 1934 r. Widać po prawej prace na dachu kościoła 0 krycie blachą.
Prace wykonywano w 1934 r.
Tak w Babicach, organiczną pracą, wykuwała się Niepodległość Polski. Artykuł powyższy niech będzie hołdem dla społeczeństwa Babic i okolic za tą piękną kartę z ich historii. Niech też będzie przypomnieniem wielkiej pracy różnych środowisk w wychowanie patriotyczne młodzieży gotowej do poświęceń dla Polski.
Piotr Haszczyn [Listopad 2025]
Jeśli doceniasz moją pracę postaw kawę Kliknij
