Warsztaty pt. „Cisza ruin, echo pamięci – zapomniane dziedzictwo Krzywczy, Babic i okolicznych wsi”
Relacja Uniwersytet Ludowy Europy Karpat
27 października 2025 roku o godzinie 17:00 w siedzibie Przemyskiego Towarzystwa Kulturalnego odbyły się warsztaty pt. „Cisza ruin, echo pamięci – zapomniane dziedzictwo Krzywczy, Babic i okolicznych wsi”, zorganizowane przez Uniwersytet Ludowy Europy Karpat. Spotkanie poprowadził Piotr Haszczyn – pasjonat historii, badacz lokalnego dziedzictwa i autor licznych publikacji poświęconych regionowi przemyskiemu, zwłaszcza Krzywczy i okolicom.
Wydarzenie poświęcone było miejscom i obiektom, które przez stulecia budowały tożsamość lokalnych społeczności, a dziś – zapomniane lub zagrożone – powoli znikają z krajobrazu i pamięci mieszkańców.
Uczestnicy warsztatów odbyli niezwykłą podróż po dawnych wsiach i miasteczkach położonych nad Sanem: Babicach, Bachowie, Chyrzynie, Krzywczy, Kupnej, Reczpolu, Ruszelczycach, Skopowie, Średniej, Woli Krzywieckiej oraz w nieistniejącej już Stupnicy.
Piotr Haszczyn, opierając się na wieloletnich badaniach, źródłach historycznych i dokumentacji terenowej, przybliżył historię miejsc, które niegdyś tętniły życiem, a dziś trwają jedynie w ruinach i we wspomnieniach. Opowieści o dawnych parafiach, cerkwiach, kościołach, dworach, cmentarzach i społecznościach, które tworzyły to wielokulturowe dziedzictwo, stały się okazją do refleksji nad przemijaniem i potrzebą ocalenia pamięci.
W trakcie spotkania Piotr Haszczyn zaprezentował również swoje filmy dokumentalne, ukazujące aktualny stan zabytków oraz ślady przeszłości zapisane w krajobrazie i w pamięci mieszkańców. Dzięki nim uczestnicy mogli zobaczyć, jak historia wciąż żyje – w starych murach, zdziczałych parkach i cichych cmentarzach, które wciąż opowiadają o minionych wiekach.
Warsztaty były nie tylko lekcją historii, lecz także zaproszeniem do wspólnego odkrywania, dokumentowania i ochrony miejsc, które stanowią świadectwo bogatej przeszłości regionu.
Ich przesłanie najlepiej oddają słowa: „Nie pozwólmy, by pamięć zamilkła wraz z ruinami.”
Serdeczne podziękowania kierujemy do Piotra Haszczyna za pasjonujące prowadzenie warsztatów oraz do wszystkich uczestników za aktywny udział i wspólne odkrywanie historii regionu.
Spotkanie stało się ważnym głosem w dyskusji o potrzebie ochrony dziedzictwa kulturowego małych miejscowości oraz jego ocalenia od zapomnienia.
14 lipca 2025 r. Krzywczę odwiedzili turyści Dr Dina Feldman z Izraela wraz dr Shlomo Black i prof. Jonasem R. Kunstem z Norwegii oraz osoby z Dubiecka, których oprowadzałem śladami kultury żydowskiej
.
7 lipca 2025 r. brałem udział w Rzeszowie w Marszu Pamięci w rocznicę rozpoczęcia akcji likwidacyjnej rzeszowskiego getta.
6 czerwca 2025 r. odbyła się w Szkole Podstawowej w Babicach niecodzienna lekcja historii pt. Pamięć łączy pokolenia. Ze Stanów Zjednoczonych przyjechali Allan i Luis Korman synowie uratowanej z holokaustu Estery Englard przez Lachów z Babic. Była również obecna rodzina Kormanów z Francji. Od stycznia 1943 r. do wyzwolenia Michała i Petronela Lach z córkami Józefą i Zofią ukrywały w swoim domu dwie żydowskie siostry Esterę i Różę Englard za co zostali uhonorowani medalem Sprawiedliwi wśród narodów świata. Siostry po wojnie wyjechały do USA i tam żyły aż do śmierci.
Z tej okazji uczniowie przedstawili okolicznościowy program artystyczny oraz przedstawiona została prezentacja w jakich okolicznościach doszło do tego bohaterskiego czynu. Spotkanie było pełne dobrych emocji zarówno dla gości, jak i babickiej młodzieży. Allan i Luis byli bardzo wdzięczni za przyjęcie oraz wspominali łezką w oku swoją matkę i nauczoną przez nią rymowankę po Polsku. Na koniec spotkania Pani dyrektor Małgorzata Chruścicka przekazała gościom okolicznościowy dyplom. Na uroczystości był obecny również wójt Gminy Krzywcza pan Wacław Pawłowski.
Goście odwiedzili również rodzinę Państwa Wiciejowskich, gdzie pogłębili wiedzę o wojennych losach ukrywania członków swojej rodziny. Byłem pomysłodwacą spotkania i koordynowałem przyjazd gości.
Całą historię o bohaterskim czynie Lachów można przeczytać w poniższym linku https://www.krzywcza.eu/index.php/sprawiedliwi-z-babic
W dniach 25-27 kwietnia wspólnie z grupą podkarpacka Forum for Dialogue zwiedziliśmy Muzeum Polin i wykopaliska na Miłej 19 w Warszawie. Spotkaliśmy się ze Stowarzyszeniem Drugie Pokolenie. To były wzruszające chwile, mogliśmy opowiadać o naszej działalności potomkom osób ocalałych z holokaustu, odpowiadać na pytania. Było ciepło i wzruszająco.
24 marca 2025 r. obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Polaków Ratujących Żydów na cześć rodziny Ulmów z Markowej rozstrzelanych przez Niemców w Markowej. I właśnie dziś na wzruszającej uroczystości w Muzeum w Markowej, która miała charakter państwowy, upamiętniono postać Magdaleny Bednarczyk z Woli Krzywieckiej pamiątkową tablicą. Od września 1943 r. do lipca 1944 r. wspólnie z Franciszkiem Podlachą leśniczym na Wapowskim Celinowie ukrywali trójkę Żydów: Annę Mass, Bertka Gottlieba i Józefa Weissa. Dzięki staraniom Artura Bednarczyka nie można już powiedzieć: Sprawiedliwa, bez medalu, tytułu pamięci, jak napisałem w artykule z 2018 r. Jest Pamięć, która kreuje tożsamość. Magdalena Bednarczyk po wojnie mieszkała na Woli krzywieckiej, gdzie zmarła 10 lipca 1971 r. Została pochowana na krzywieckim cmentarzu. Trwają również starania, by upamiętnić osobę Franciszka Podlachy leśniczego z Wapowskiego Celinowa. Cieszę się, że mogłem pomóc w tym dziele.
20 stycznia 2025 r. II dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Na główne obchody o godz. 10.00 nikt nie przyszedł. Zapaliłem znicz i uczciłem ofiary holokaustu odczytaniem ich nazwisk. Godzinę wcześniej cmentarz odwiedzili uczniowie i nauczyciele Szkoły Podstawowej w Krzywczy za co składam serdeczne podziękowanie.
Fot. FB Strona SP Krzywcza
Jeśli doceniasz moją pracę, wpłać dowolną kwotę. Kliknij
