Krzywcza - Trzy Kultury

Krzywcza - pełna wspomnień...

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Polish English French German Irish Russian Ukrainian
Krzywcza.eu - Dla wszystkich, którzy dobrze wspominają lata spędzone w Krzywczy.

Rabini krzywieccy

Email Drukuj PDF

Najważniejszą osobą w społeczności żydowskiej był Rabin, który w gminie żydowskiej pełnił wiele funkcji. Był to człowiek uczony, znawca pism i zagadnień religijnych. Był osobą bardzo szanowaną w społeczności. Zwracano się do niego o radę we wszystkich możliwych sprawach nie tylko o charakterze religijnym, ale także sprawach spornych. Był nie tylko przywódcą religijnym gminy, ale także urzędnikiem, który zatwierdzał ustawy gminne, przewodniczył rozprawom sądu żydowskiego, udzielał ślubów, nakładał klątwy, stwierdzał koszerność.

Historia krzywieckich rabinów sięga roku 1777 kiedy to w miejscowości wzmiankowany był kahał. Możliwe, że powstał on jeszcze przed wzmiankowanym rokiem. Bardzo trudno w tym momencie wymienić wszystkich krzywieckich rabinów, ale historia, choć z wielkim trudem uchyla pomału nazwiska tych uczonych mężów tak bardzo związanych z kulturą żydowską.

Pierwszym znanym rabinem krzywieckim był Dawid Shiff, który przejął rabinostwo po swoim ojcu. Był uczniem słynnego cadyka Rav Horovitza i przyjacielem innego znanego cadyka Rabbi Mauftowa. Sprawował on urząd do 1822 r. Od tego roku, który jest prawdopodobnie również rokiem śmierci Rabina, urząd zaczął sprawować Abraham Galler urodzony w 1794 r. Ożenił się on z córką Shiffa - Fasil. Pełnił funkcję rabina w Krzywczy przez 76 lat. Dożył sędziwego wieku i żył sto cztery lata zmarł w 1898 r. Dał początek dynastii Gallerów w krzywieckim rabinacie. Został pochowany w Ohelu na krzywieckim cmentarzu, który został zbudowany przez społeczności żydowską miasteczka. Mieszkał w domu, który należał do Barocha Gallera, mógł on  być jego ojcem lub bratem. Wiemy również, że ów dom znajdował się blisko synagogi.

Abraham Galler miał dwóch synów, którzy kształcili się również na rabinów. Mosze Eleziera Gallera, który ożenił się z córką cadyka dynowskiego Cwi Elimelecha, gdzie był rabinem na razie nie wiadomo oraz Dawida, który przez wiele lat był rabinem w Nieżankowicach.

Rabin David Galler (1827-1898), syn rabina Abrahama Gallera, zmarł tydzień po śmierci ojca  Abrahama w wieku 71 lat. Pracował jako rabin w Nieżankowiacach przez 40 lat do 1895 roku. W tym samym roku został wezwany przez swego ojca Abrahama, aby z jego rąk otrzymać rabinat w Krzywczy. W tym samym czasie Dawid Galler założył koronę rabinowską w Nieżankowicach swojemu zięciowi Jakubowi Shalom Herzogowi. Był przez trzy lata jako rabin w Krzywczy,  zmarł w 1898 w tydzień po śmierci rabina Abrahama swojego ojaca.

Rabin Benjamin Zeev Galler urodził się w Nieżankowicach w 1859 roku i zmarł w 1929 w mieście Bóbrce. Był synem rabina Davida Gallera. Zdobył swoją edukację we Lwowie, a jego nauczycielami byli: geniusz ze Lwowa, rabin Icchak Shmlkis oraz rabin Nathan Levi z Rohatyna, który przyjaźnił się z Benjaminem aż do śmierci. W wieku 18 lat ożenił się z córką słynnego chasydy i filantropa R 'Ozera Blazera, który był bardzo bogaty. Był właścicielem młynów i przemysłowcem. Benjamin zamieszkał u teścia w Gródku Jagiellońskim i wspólnie z nim prowadził różne przedsięwzięcia gospodarcze. Dawid Galler, czuł się słabo i chciał, by jego syn zajął jego miejsce. A ponieważ ten nie chciał – wysłał do niego rabina Hirsha Melecha z Brzozowa, który nakazał mu kontynuować dziesięcio pokoleniową dynastię Gallerów. Benjamin nie był na tyle silny, aby przeciwstawić się ojcu i Rabinowi z Brzozowa. Przyjechał do Krzywczy, aby zasiąść na tronie rabinów, gdzie zasiadali jego przodkowie. A ponieważ Dawid leżał w łóżku rabin z Brzozowa koronował go na oczach ojca przy łóżku na Rabina Krzywczy. Następnego dnia Dawid Galler zmarł. Benjamin Galler był rabinem w Krzywczy do 1911 r. i z żoną Mindlą dochowali się 13 dzieci [jedno z nich zmarło].

Również następny Rabin Dawid Uhri był również związany z dynastią Gallerów. Był on synem córki Moshe Elieziera Gallera [syna Rabina Abrahama Gallera]- Nechty Circu [Tzirel] i Pinkasa Arji Uhriego. Dawid Uhri urodził się w Krzywczy 4 XII 1876 r [bardziej prawdopodobne, że w Dynowie, chociaż w księdze meldunkowej stoi Krzywcza]. Ożenił się w roku 1902 z Mindlą Galler urodzoną 25 V 1878 r. w Przemyślu. Rabin Uhri miał córkę Goldę, która po wyjściu za mąż mieszkała w Niebylcu pod Rzeszowem. Młodsza córka Berta,  po wyjściu za mąż zamieszkała z rodziną w Wojniłowie. Miał również syna Mozesa Lejzora urodzonego w 1903 r. Syn  ożenił się z Esterą Jeutą Majer z Jawornika Polskiego i dochowali się trójki dzieci: Lejba, Pinkasa i Chaję. Syn w zachowanym do dziś domu prowadził sklep bławatny. Dom ten został zakupiony przez gminę żydowską po 1911 r. i był nazywany Rabinówką.

Dawid Uhri zginął w 1942 r. w Przemyślu. Ten sam los podzieliła jego żona i syn. Wydaje się, że ich losy podzielili pozostali członkowie rodziny ostatniego krzywieckiego Rabina.

Przez wiele lat myślałem, że dotarcie do informacji na temat życia społeczności żydowskiej w Krzywczy jest prawie niemożliwe. Dziś piszące te słowa nie wierzę, że odtworzenie historii Rabinów z Krzywczy stało się możliwe.

W tym miejscu składam serdeczne podziękowania Paniom Gustawie Rosner [Monteral], Betty Amara [Jerozolima] i Marsha Puro [USA], a przede wszystkim Gadiemu Gallerowi [Izralel] za pomoc w ułożeniu w całość historii krzywieckich Rabinów.

Muzyka żydowska  http://fm.tuba.pl/muzyka/Klezmer

Piotr Haszczyn

UWAGA - BADANIA NAD HISTORIĄ KRZYWIECKIEGO RABINATU SĄ ZAKOŃCZONE. JEST TO NOWA WERSJA ARTYKUŁY, KTÓRY NIE ULEGNIE JUŻ W ZASADNICZYCH KWESTJACH ZMIANIE.

 

 

Obrazy które pobudzają wyobraźnię - do artykułu.

 

JavaScript is disabled!
To display this content, you need a JavaScript capable browser.

 

JavaScript is disabled!
To display this content, you need a JavaScript capable browser.

Facebook Google Twitter Myspace Yahoo Blogger Digg Live Reddit Linkedin Icio Furl Techno Poleć na Gadu-Gadu Wykop Śledzik 7821217