Krzywcza - Trzy Kultury

Krzywcza - pełna wspomnień...

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Polish English French German Irish Russian Ukrainian
Krzywcza.eu - Dla wszystkich, którzy dobrze wspominają lata spędzone w Krzywczy.

Lipa Galler

Email Drukuj PDF

alt

Lipa [Lippa] Galler urodził się w Gródku Jagiellońskim około roku 1890 w wielodzietnej rodzinie żydowskiej Benjamina Gallera. Z pewnością ukończył tam miejscową Szkolę Podstawową, a następnie Gimnazjum. W 1898 r. przeprowadził się do Krzywczy, gdzie jego ojciec Benjamin Zeew Galler został rabinem, po śmierci ojca Dawida. W 1908 r. ożenił się z Sarele Gottlieb córką przemysłowca przetwórstwa lnu z Oleszyc. Z teściem założył firmę „Gottlieb & Galler” wnosząc swój nieprzeciętny zmysł handlowy. Po kilku latach firma nazywał się już „Galler & Gottlieb”, a następnie Lipa przeniósł interes do Przemyśla, gdzie samodzielnie prowadził firmę przetwórstwa lnu, która stał się największa w kraju. Firma była też znaczącym eksporterem przetworów lniarski na rynek europejski. Następnie, po I wojnie światowej, w wyniku zmieniającej się koniunktury zajmował się produkcja bielizny bawełnianej, budową nieruchomości oraz bankowością.

Działalność Lipy Gallera w Przemyślu nie skupiała się jedynie na płaszczyźnie handlowej. Brał on udział w szerokim spektrum działowości na polu społecznym.

W 1926 r. przystąpił do Związku Żydowskich Spółdzielni w Polsce. W 1928 r. na walnym zebraniu Organizacji Syjonistycznej został wybrany Przewodniczącym Rady Organizacyjnej. W wyniku wyborów w dniu 8 lipca 1928 r. został wybrany do Przemyskiej Rady Gminy Żydowskie. Został on również powołany na przewodniczącego Klubu Syjonistów przy Radzie. Były plany, aby został wybrany Przewodniczącym Gminy [miał też takie ambicje]. To się nie powiodło. Klub Syjonistyczny miał 9 członków, a partia Aguda popierana przez rząd polski rozpowiadała, że gmina nie dostanie dotacji państwowej jeśli do władzy dojdą syjoniści. Trzeba dodać, że poparcie w wyborach do Gminy Żydowskiej miał w miejscowościach Krzywcza i Nieżankowice, gdzie funkcję Rabinów pełnili członkowie jego rodziny.

W wyborach do Rady Miasta Przemyśla w 1928 r. uzyskał mandat radnego. Został również wybranym przewodniczącym Klubu Żydowskiego w Radzie Miasta. Pełnił również funkcję asesora sądowego

W roku 1929 był już w Zarządzie Spółdzielni Żydowskie. Duża jej rentowność spowodowała, że Walne Zgromadzanie w dowód uznania dla prezesa i rady nadzorczej oraz członków zarządu wystąpiło o wpis do Złotej Księgi Żydowskiego Funduszu Narodowego. W latach wielkiego kryzysu gospodarczego [pierwsza połowa lat trzydziestych] był przewodniczącym zarządu spółdzielni. Dzięki jego zmysłowi organizacyjnemu i wysiłkowi całego zarządu spółdzielnia cieszyła się dużą popularnością. Mimo trudnej sytuacji gospodarczej spółdzielnia wpracował jednak zysk.

30 XII 1930 Lipa Galler, Abraham Schachteroraz inni przedsiębiorcy handlowi założyli w Przemyślu Bejtar [Brith trumpeldor – związek Trumpeldora] – organizację skatową gromadzącą młodzież żydowską. W 1935 r. oddział Bajdaru Lipa założył także w Krzywczy.

W 1931 r. został Przewodniczącym, a w 1932 prezesem Stowarzyszenia Kupców.

W okresie międzywojennym synagogą na ulicy Słowackiego zarządzało Stowarzyszenie Nowej Synagogi, na czele którego do 1927 r. stał Rappaport. Świątynia była areną walk o wpływy, pomiędzy Żydami ortodoksyjnymi, a działaczami syjonistycznymi. W sierpniu 1927 r., z powodu awantur, starosta przemyski zamknął synagogę. Wyznaczony przez gminę żydowską komisaryczny zarządca - Jakub Hirschfeld, doprowadził do załagodzenia sporów. Kontrolę nad stowarzyszeniem przejęli od 1934 r. syjoniści. Przewodniczącym Zarządu Stowarzyszenia w 1935 r. został Lipa Galler, jego zastępcami zaś Leisor Grossman i Majer Tuchmann. Taki skład zarządu utrzymał się, aż do wybuchu wojny w roku 1939.

Także w wyborach do Rady Miasta Przemyśla w 1935 uzyskał mandat radnego. W tym samym roku wybrano go w skład zarządu komisarycznego Gminy Żydowskie. W ostatnich wyborach do Rady Miasta przed II wojną światową  nie brał udziału.

Lipa i Sarele miał czterech synów i jedną córkę. Ozer, najstarszy syn, pomagał ojcu w przedsiębiorstwie. Abraham, drugi syn, został lekarzem. Aharon był uczniem w gimnazjum. Jakub został wysłany do Hajfy. Shainka jedyna córka została żoną dr Austertzera. O ich ślubie pisały wszystkie gazety w Przemyślu. Wśród gości oprócz licznej rodziny było obecnych 16 rabinów. Rodzina mieszkała w dwukondygnacyjnej kamienicy na ul. Smolki 15, która była własnością Lipy. Tak Mordechusz Galler wspomina swojego brata:

Był odważny i śmiały w warunkach emigracji, która nie faworyzowała Żydów. Wiedział, jak stać na straży honoru Żydów i jak być traktowany na równi z innymi obywatelami przedwojennej Polski. Świadczyć o tym może historia, która wydarzyła się podczas podróży pociągiem. Do przedziału w którym siedział Lipa wszedł polski oficer z żoną. Zaczął się naśmiewać z Lipy i używał w stosunku do niego obraźliwych słów. Lipa wstał ze swego miejsca i wymierzył mu przyzwoity policzek. Dodatkowo napisał telegram do ministra handlu o niestosownym zachowaniu funkcjonariusza  w pociągu. Należy pamiętać, że Lipa był wielkim eksporterem i doradcą rządowym w sprawach gospodarczych. Oficer nie tylko, że nie podają żadnych w kroków przeciwko Lipa, ale przyszedł do domu Lipa i prosił go o przebaczenie.

Po wybuchu II wojny światowej rodzina rozproszyła się. Lipa wyjechał do Lwowa i tam został aresztowany przez gestapo i został zabity. Jego syn Abraham zginął w obozie koncentracyjnym. Również żona Lipy i córka Shainka z doktorem Austertzerm zginęli. Pozostali synowie: Ozer, Jakub i Aaron uratowali się z Holocaustu. Ozer i Aaron osiedlili się w Nowej Zelandii, a Jakub w Izraelu.

Lipa Galler chociaż był związany z kilkom innymi miejscowościami to swoją główną działalność polityczną i handlową prowadził w Przemyślu. Miał marzenie, by kiedyś powstało Państwo Żydowskie i by mógł w nim zamieszkać z rodziną. Nie było mu to dane doczekać, ale podjęte przez niego działania pozytywistyczne zawsze zmierzały w tym kierunku

Piotr Haszczyn

 

Literatura:

W.Wierzbieniec. Społeczność żydowska Przemyśla w latach 1918 - 1939

A. Menczer.Przemyśl Memorial Book.

Foto: Gadi Galler [Izrael]

Facebook Google Twitter Myspace Yahoo Blogger Digg Live Reddit Linkedin Icio Furl Techno Poleć na Gadu-Gadu Wykop Śledzik 7821217